درسنامه آموزشی علوم و معارف قرآنی (1) کلاس دهم معارف

درس 9: انس با قرآن کریم

بازدید371

تاریخ بروزرسانی1404/08/1

قرائت: سورهٔ فرقان، آیات 56 تا 77

وَ مَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا مُبَشِّرًا وَ نَذِیرًا ﴿56﴾ قُل مَا أَسْأَلُکُم عَلَیهِ مِن أَجرٍ إِلَّا مَن شَاءَ أَن یَتَّخِذَ إِلَیٰ رَبِّهِ سَبِیلًا ﴿57﴾ وَ تَوَکَّل عَلَی الحَیِّ الَّذِی لَا یَمُوتُ وَ سَبِّـح بِحَمدِهِ وَ کَفَیٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِیرًا ﴿58﴾ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرضَ وَ مَا بَینَهُمَا فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ثُمَّ استَوَیٰ عَلَی الْعَرشِ الرَّحمَٰنُ فَاسأَل بِهِ خَبِیرًا ﴿59﴾ وَ إِذَا قِیلَ لَهُمُ اسجُدُوا لِلرَّحمَٰنِ قَالُوا وَ مَا الرَّحمَٰنُ أَنَسْجُدُ لِمَا تَأمُرُنَا وَ زَادَهُم نُفُورًا ﴿60﴾ تَبَارَکَ الَّذِی جَعَلَ فِی السَّمَاءِ بُرُوجًا وَ جَعَلَ فِیهَا سِرَاجًا وَ قَمَرًا مُنِیرًا ﴿61﴾ وَ هُوَ الَّذِی جَعَلَ اللَّیلَ وَ النَّهَارَ خِلفَةً لِمَن أَرَادَ أَن یَذَّکَّرَ أَو أَرَادَ شُکُورًا ﴿62﴾ وَ عِبَادُ الرَّحمَٰنِ الَّذِینَ یَمشُونَ عَلَی الْأَرضِ هَوْنًا وَ إِذَا خَاطَبَهُمُ الجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا ﴿63﴾ وَ الَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِم سُجَّدًا وَ قِیَامًا ﴿64﴾ وَ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِف عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا کَانَ غَرَامًا ﴿65﴾ إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقَامًا ﴿66﴾ وَ الَّذِینَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَم یَقْتُرُوا وَ کَانَ بَینَ ذَٰلِکَ قَوَامًا ﴿67﴾ وَ الَّذِینَ لَا یَدعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَٰهًا آخَرَ وَ لَا یَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالحَقِّ وَ لَا یَزْنُونَ وَ مَن یَفعَل ذَٰلِکَ یَلقَ أَثَامًا ﴿68﴾ یُضَاعَف لَهُ الْعَذَابُ یَومَ القِیَامَةِ وَ یَخلُد فِیهِ مُهَانًا ﴿69﴾ إِلَّا مَن تَابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُولَٰئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَ کَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا ﴿70﴾ وَ مَنْ تَابَ وَ عَمِلَ صَالِحًا فَإِنَّهُ یَتُوبُ إِلَی اللَّهِ مَتَابًا ﴿71﴾ وَ الَّذِینَ لَا یَشهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذَا مَرُّوا بِاللَّغوِ مَرُّوا کِرَامًا ﴿72﴾ وَ الَّذِینَ إِذَا ذُکِّرُوا بِآیَاتِ رَبِّهِمْ لَم یَخِرُّوا عَلَیهَا صُمًّا وَ عُمیَانًا ﴿73﴾ وَ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا هَب لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَ ذُرِّیَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنَا لِلمُتَّقِینَ إِمَامًا ﴿74﴾ أُولَٰئِکَ یُجزَونَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَ یُلَقَّوْنَ فِیهَا تَحِیَّةً وَ سَلَامًا ﴿75﴾ خَالِدِینَ فِیهَا حَسُنَت مُسْتَقَرًّا وَ مُقَامًا ﴿76﴾ قُلْ مَا یَعبَأُ بِکُم رَبِّی لَولَا دُعَاؤُکُمْ فَقَد کَذَّبتُم فَسَوفَ یَکُونُ لِزَامًا ﴿77﴾

فصاحت حرکات

یکی از مواردی که قرائت ما را زیبا و به لحن عربی نزدیک می‌کند، فصاحت حرکات است. توجه به موارد زیر در هنگام تلفظ حرکات ضروری است.

1- فصاحت فتحه: فتحه به همراه 20 حرف به طور معمولی تلفظ می‌شود. ولی به همراه هشت حرف (خَ رَ صَ ضَ طَ ظَ غَ قَ) مانند «آ» ولی کوتاه تلفظ می‌شود.

مثال‌های زیر را با لهجهٔ عربی تلفظ کنید:

اِنَّ اللّٰهَ خَبیرٌ
طَغَوا فی الِبلاِد
قَولاً مِن رَبٍّ رَّحیمٍ
اِقتَرَبَتِ السّاعَةُ وَ انشَقَّ القَمَرُ
وَ حَبِطَ ما صَنَعوا
لا ضَیرَ

2- فصاحت کسره: کسره مانند «ای» ولی کوتاه تلفظ می‌شود.

به مثال‌های زیر توجه کنید و آنها را با لهجه عربی بخوانید:

اَعوذُ باللِّٰه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ
بِسمِ اللِّٰه الرَّحمٰنِ الرَّحیمِ
بِمِثلِ

3- فصاحت ضمّه: ضمّه مانند «او» ولی کوتاه تلفظ می‌شود.

به مثال‌های زیر توجه کنید و ضمّه را در این نمونه‌ها به لهجهٔ عربی تلفظ کنید:

اُدعُ الیٰ سَبیلِ رَِبّکَ
رَسولُ اللِّٰه الَیکُم
هٰذَا القُرآنَ
هُوَ اَعلَمُ بالمُهتَدینَ
اَعوذُ باللِّٰه
کُِتبَ عَلَیکُمُ الصِّیامُ

1- سورهٔ مبارکهٔ «حمد» را با توجه به فصاحت حرکات گوش کنید و خودتان نیز مانند آن قرائت کنید.

2- آیات 1 تا 7 سوره لقمان را از روی صفحه 411 قرآن کامل با رعایت قواعد تجویدی درس بخوانید.

انس با قرآن کریم

قرآن کریم راهنمای زندگی انسان‌هاست و مردم را به استوارترین راه‌ها هدایت می‌کند. خداوند در این کتاب با ما سخن گفته و مردم را مخاطب قرار داده است. دوره نوجوانی و جوانی بهترین دوره برای توجه به سخنان خداوند و انس با آن است. امام صادق (ع) می‌فرماید:

«هر جوان مؤمنی که قرآن بخواند، قرآن با گوشت و خونش در می‌آمیزد و خداوند او را با فرشتگان بزرگواری که نویسندگان و حاملان قرآنند همنشین می‌کند. قرآن نیز در قیامت حافظ و نگهبان او خواهد بود.»

توجه به سخنان خداوند و انس با آیات قرآن دارای دو مرحله اساسی است:

اولین مرحله آن، قرائت آیات است. قرائت آیات قرآن به صورت مستمر در طول شبانه‌روز، موجب انس و ارتباط بیشتر با قرآن شده و زمینه آشنایی با دستورات آن را فراهم می‌آورد. خود قرآن نیز ما را به قرائت آیات سفارش می‌کند:

فَاقْرَءُوا مَا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ _{مزمل، آیهٔ 20}
آنچه برای شما میسر است قرآن بخوانید.

قرائت روزانه قرآن کریم یاد خدا و دستورات دینی را در ذهن زنده نگه می‌دارد و پرده‌های غفلت را کنار می‌زند. در حدیثی از رسول اکرم (ص) می‌خوانیم:

مَن قَرَأَ عَشرَ آیاتٍ فی لَیلَةٍ لَم یُکتَب مِنَ الغافِلِینَ
کسی که در هر شب 10 آیه از قرآن قرائت نماید، از غافلان نوشته نمی‌شود.

حال آیا قرائت تنها کافی است؟

هر چند قرائت قرآن بسیار اهمیت دارد و کسی که روزانه قرآن قرائت می‌کند، به مرحله‌ای از انس با قرآن رسیده است، اما نباید در این مرحله متوقف شده و به آن کفایت کند.

مرحله پس از قرائت، «تدبّر و تفکّر» در آیات الهی است، زیرا بهره‌مندی از هدایت‌های قرآن و قدم گذاشتن در راه زندگی و مسیر سعادت جز با تدبر و ژرف‌ اندیشی در آیات آن به دست نمی‌آید.

کلام و سخن هرچه بلندتر و حکیمانه‌تر باشد، نیازمند دقت بیشتر و تفکر عمیق‌تر است و می‌دانیم که کلام خداوند برترین و حکیمانه‌ترین کلام‌هاست. برتری کلام خدای متعال بر دیگر سخنان مانند برتری خالق بر مخلوقات است؛ همانطور که وجود محدود، کوچک و فانی ما در برابر عظمت خدای بزرگ چیزی به حساب نمی‌آید، سخن بزرگ‌ترین دانشمندان نیز در برابر عظمت کلام او ناچیز و بی‌مقدار است. کلام الهی با دقیق‌ترین الفاظ، عمیق‌ترین معانی را در راستای هدایت و سعادت انسان‌ها بیان نموده است، از این رو تدبر و تفکر در آن و به دست آوردن گوهرهای معرفت و دانش از دریای بی‌کران آن پایانی ندارد و به آخر نمی‌رسد.

انسان با تدبر در این دریای بی‌کران، خود را آنگونه که قرآن معرفی می‌کند، می‌شناسد و جایگاهش را در هستی پیدا می‌کند؛ به خوبی درک می‌کند از کجا آمده است و به سوی کجا در حرکت است؛ الگوهای زندگی که قرآن برای او معرفی می‌کند را می‌شناسد و ... .

تنها در صورت کسب این معارف است که قرآن به صورت واقعی در زندگی انسان‌ها حضور پیدا کرده و همچون نوری، مسیر حرکت به سوی سعادت را برای ایشان آشکار می‌نماید.

به این آیات در قرآن کریم مراجعه کنید. کدام‌یک از این آیات، ما را به دقت در قرآن برای فهم بیشتر توصیه می‌کند؟

این توصیه با چه کلماتی بیان شده است؟

سورهٔ نحل، 44
سورهٔ ص، 29
سورهٔ آل عمران، 138

هرکدام از دانش آموزان با بررسی اجمالی زندگی یک نمونه از افراد قرآنی موفق، تأثیر اُنس با قرآن بر زندگی و موفقیت وی را ذکر نماید.

حفظ نور: سوره لیل

آیات شریفه سوره لیل براساس برنامهٔ پیشنهادی دبیر محترم حفظ کنید.

بِسمِ اللَّهِ الرَّحمَٰنِ الرَّحِیمِ
وَ اللَّیلِ إِذَا یَغشَیٰ ﴿1﴾ وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّیٰ ﴿2﴾ وَ مَا خَلَقَ الذَّکَرَ وَالْأُنثَیٰ ﴿3﴾ إِنَّ سَعیَکُم لَشَتَّیٰ ﴿4﴾ فَأَمَّا مَن أَعطَیٰ وَ اتَّقَیٰ ﴿5﴾ وَ صَدَّقَ بِالحُسْنَیٰ ﴿6﴾ فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرَیٰ ﴿7﴾ وَ أَمَّا مَن بَخِلَ وَ اسْتَغنَیٰ ﴿8﴾ وَ کَذَّبَ بِالْحُسْنَیٰ ﴿9﴾ فَسَنُیَسِّرُهُ لِلعُسرَیٰ ﴿10﴾ وَ مَا یُغنِی عَنهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّیٰ ﴿11﴾ إِنَّ عَلَیْنَا لَلهُدَیٰ ﴿12﴾ وَ إِنَّ لَنَا لَلْآخِرَةَ وَالْأُولَیٰ ﴿13﴾ فَأَنْذَرتُکُم نَارًا تَلَظَّیٰ ﴿14﴾ لَا یَصلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَی ﴿15﴾ الَّذِی کَذَّبَ وَ تَوَلَّیٰ ﴿16﴾ وَ سَیُجَنَّبُهَا الْأَتقَی ﴿17﴾ الَّذِی یُؤتِی مَالَهُ یَتَزَکَّیٰ ﴿18﴾ وَ مَا لِأَحَدٍ عِندَهُ مِن نِعمَةٍ تُجزَیٰ ﴿19﴾ إِلَّا ابتِغَاءَ وَجهِ رَبِّهِ الْأَعلَیٰ ﴿20﴾ وَ لَسَوفَ یَرضَیٰ ﴿21﴾

برای مطالعه: ترجمه سوره لیل

به نام خداوند بخشنده بخشایشگر
قسم به شب، هنگامی که (جهان را) بپوشاند، (1) و قسم به روز، هنگامی که تجلی کند، (2) و سوگند به آن قدرتی که نر و ماده را آفرید، (3) همانا سعی و تلاش شما پراکنده است: (4) و اما آن کس که (در راه خدا) انفاق کند و پرهیزگاری پیش گیرد، (5) و وعده نیک (الهی) را تصدیق کند، (6) او را در مسیر آسانی قرار می‌دهیم! (7) و اما کسی که بخل ورزد و از این راه بی‌نیازی طلبد، (8) و پاداش نیک (الهی) را انکار کند، (9) به زودی او را در مسیر دشواری قرار می‌دهیم (10) پس در آن هنگام که (در جهنم) سقوط می‌کند، دارایی او به حالش سودی نخواهد داشت! (11) به یقین، هدایت بر عهده ماست، (12) و آخرت و دنیا از آن ماست، (13) من شما را از آتشی که زبانه می‌کشد بیم می‌دهم، (14) که جز بدبخت‌ترین مردم وارد آن نمی‌شود. (15) همان کس که (آیات خدا را) تکذیب کرد و به آن پشت نمود! (16) و به زودی با تقواترین مردم از آن دور داشته می‌شود، (17) آن‌ کس که مال خود را (در راه خدا) می‌بخشد تا پاک شود. (18) و هیچ‌کس را نزد او حق نعمتی نیست، تا بخواهد (به این وسیله) او را جزا دهد. (19) بلکه تنها هدف (چنین کسی) جلب رضایت پروردگار بزرگ است. (20) و به زودی (از پاداش این کار خوب) راضی و خشنود خواهد شد (21)

محتوای کلی سوره لیل

این سوره مردم را به دو گروه تقسیم می‌کند:

1- انفاق‌کنندگان با تقوا
2- بخیلانی که منکر پاداش قیامتند

پایان کار گروه اول را خوشبختی و سهولت و آرامش، و پایان کار گروه دوم را سختی و تنگی و بدبختی می‌شمرد. در بخش دیگر، بعد از اشاره به این که هدایت بندگان بر خداست، همگان را از دوزخ‌انذار می‌کند.

و آخرین بخش اوصاف کسانی است که در این آتش می‌سوزند و گروهی را که از آن نجات می‌یابند.